اسانسها، ترکیبات آلی فراری هستند که از گیاهان، میوهها و برخی جانوران استخراج میشوند .این ترکیبات پیچیده، با خواص شیمیایی منحصر به فرد خود، پایه و اساس صنعت عطر سازی را تشکیل میدهند .از مزارع وسیع گرفته تا آزمایشگاههای پیشرفته، فرآیند تولید اسانسها یک هنر و علم پیچیده است. در این مقاله، به بررسی علمی اسانسها پرداخته و با روشهای مختلف استخراج و کاربردهای متنوع آنها آشنا میشویم.
چندین روش برای استخراج اسانس از گیاهان وجود دارد که هر کدام برای نوع خاصی از گیاه و خواص مورد نظر مناسب است.جهت خرید اسانس عطر هم می توانید به مجموعه ای اسانس مراجعه کنید.
در روش تقطیر با بخار آب، گیاه مورد نظر را درون یک دیگ قرار داده و بخار آب داغ از آن عبور میدهند. ترکیبات فرار موجود در گیاه به همراه بخار آب تبخیر شده و سپس در یک کندانسور خنک میشوند تا به حالت مایع تبدیل شوند. این روش که برای اکثر گیاهان از جمله گلها، برگها و چوبها قابل استفاده است، یکی از رایجترین روشهای استخراج اسانس به شمار میرود .سادگی و حفظ بسیاری از ترکیبات آروماتیک در طول فرآیند، از جمله مزایای این روش محسوب میشود.
در روش پرس سرد، پوست میوههایی مانند مرکبات تحت فشار مکانیکی قرار میگیرند تا روغنهای اساسی ارزشمند آنها استخراج شود. این روش به ویژه برای میوههایی با پوست غنی از روغن مانند لیمو، پرتقال و گریپ فروت مناسب است. از مزایای اصلی این روش میتوان به حفظ کامل عطر و طعم طبیعی اسانس و تولید اسانسی با کیفیت بالا اشاره کرد. به دلیل عدم استفاده از حرارت در این روش، بسیاری از ترکیبات حساس به حرارت نیز در اسانس نهایی حفظ میشوند و محصولی با کیفیت و خلوص بالا حاصل میشود.
از مایعاتی همچون هگزان یا دیاکسید کربن فوق بحرانی به عنوان حامل برای جدا کردن ترکیبات آروماتیک از گیاه استفاده میشود. این حلالها، ترکیبات معطر را در خود حل کرده و از بافت گیاهی جدا میکنند. پس از اتمام فرآیند استخراج، با استفاده از روشهای مختلف، حلال از اسانس جدا شده و اسانس خالص به دست میآید. این روش برای استخراج اسانس از گیاهانی که ترکیبات آروماتیک آنها در آب حل نمیشوند یا به روشهای دیگر به خوبی استخراج نمیشوند، بسیار مناسب است. از مزایای اصلی این روش میتوان به امکان استخراج طیف وسیعی از ترکیبات و بازدهی بالای فرآیند اشاره کرد.
انفوزیون یکی از روشهای سنتی و ملایم برای استخراج اسانس از گیاهان است. در این روش، بخش مورد نظر گیاه (مانند گل، برگ یا ریشه) را در یک حلال (معمولاً روغن یا الکل) خیس میکنند. حلال به تدریج ترکیبات آروماتیک موجود در گیاه را در خود حل کرده و یک عصاره معطر ایجاد میکند. این روش برای گیاهانی که ترکیبات آروماتیک آنها به حرارت حساس هستند، بسیار مناسب است، زیرا در فرآیند انفوزیون از حرارت بالا استفاده نمیشود. مزیت دیگر این روش، حفظ برخی از ترکیبات ظریف و حساس گیاه است که ممکن است در روشهای دیگر استخراج از بین بروند. پس از گذشت زمان مشخص، حلال حاوی اسانس را صاف کرده و اسانس خالص را به دست میآورند.
اسانسها بر اساس منشاء و ویژگیهای خود به دستههای مختلفی تقسیم میشوند:
اسانسها در صنعت عطر، نقش اساسی در خلق رایحهی منحصر به فرد هر عطر ایفا میکنند. عطرسازان با ترکیب هوشمندانهی انواع مختلف اسانس، عطرهایی با رایحهی گلدار، میوهای، چوبی، شرقی و… ایجاد میکنند. علاوه بر عطر، از اسانسها در صنایع آرایشی و بهداشتی، غذایی و دارویی نیز استفاده میشود.
استفاده از اسانسها به هزاران سال پیش برمیگردد. در تمدنهای باستانی، از اسانسها برای مصارف مختلفی از جمله عطرآگین کردن بدن، درمان بیماریها و انجام مراسم مذهبی استفاده میشد. مصریان باستان از پیشگامان استفاده از عطر بودند و از اسانسهای مختلفی برای مومیایی کردن فراعنه استفاده میکردند.
اسانسها تنها بر حس بویایی تاثیر نمیگذارند، بلکه میتوانند بر روحیه و روان انسان نیز تاثیرگذار باشند. برخی از اسانسها مانند اسانس لیمو و پرتقال، باعث تقویت روحیه و کاهش استرس میشوند، در حالی که برخی دیگر مانند اسانس اسطوخودوس و بابونه، دارای خواص آرامبخش و خوابآور هستند.
برای حفظ کیفیت و ماندگاری اسانسها، باید آنها را در ظروف تیره رنگ، در جای خشک و خنک و دور از نور مستقیم خورشید نگهداری کرد. همچنین، بهتر است اسانسها را در ظروف کوچک و در بسته نگهداری کرد تا از اکسید شدن آنها جلوگیری شود.
در سالهای اخیر، توجه به محصولات طبیعی و ارگانیک افزایش یافته است. در صنعت عطر نیز، تقاضا برای اسانسهای طبیعی نسبت به اسانسهای مصنوعی بیشتر شده است. اسانسهای طبیعی دارای رایحهی پیچیدهتر و طبیعیتری هستند و اغلب خواص درمانی نیز دارند. اما اسانسهای مصنوعی از نظر قیمت مقرون به صرفهتر هستند و امکان تولید رایحههای متنوعتری را فراهم میکنند.
با توجه به روند رو به رشد صنعت عطر و آرایشی و بهداشتی، انتظار میرود که تقاضا برای اسانسها همچنان افزایش یابد. همچنین، با پیشرفت تکنولوژی، روشهای تولید اسانسهای جدید و بهبود یافتهای توسعه خواهد یافت. در آینده، ممکن است شاهد تولید اسانسهایی با رایحههای کاملا جدید و منحصر به فرد باشیم.
تولید برخی از اسانسها میتواند بر محیط زیست تاثیر منفی بگذارد. به عنوان مثال، کشت برخی از گیاهان دارویی برای استخراج اسانس، ممکن است به تخریب جنگلها و کاهش تنوع زیستی منجر شود. بنابراین، انتخاب اسانسهای تولید شده به روشهای پایدار و ارگانیک، میتواند به حفظ محیط زیست کمک کند.
اسانسها، مواد اولیه ارزشمند و حیاتی در صنعت عطر هستند. این عصارههای معطر با رایحهی پیچیده و متنوع خود، به ما امکان میدهند تا دنیای عطر را کشف کنیم و از زیبایی آن لذت ببریم. با شناخت بهتر اسانسها و خواص آنها، میتوانیم عطرهایی را انتخاب کنیم که با روحیه و سلیقهی ما سازگاری بیشتری دارند. همچنین، با آگاهی از تاثیر اسانسها بر محیط زیست، میتوانیم در انتخاب محصولات آگاهانهتر عمل کنیم.
